Mentale weerbaarheid in de mentorles

Geschreven door: Imke de Graaf

Als docent en mentor op een middelbare school zie ik elk jaar meer leerlingen worstelen om overeind te blijven. Sommigen bezwijken onder de druk terwijl anderen juist uitvallen omdat ze te lang niets doen, verlamd door een gebrek aan motivatie. Het coronavirus, met de lockdown afgelopen jaar en de rommelige start van dit schooljaar, heeft deze trieste trend alleen nog maar versterkt. Leerlingen kampen thuis en op school met onrust, onzekerheid, teleurstelling en frustratie. Waar de een wakker ligt van gemiste lessen en de mogelijke gevolgen van een achterstand, haakt een ander af door verveling en het wegvallen van de activiteiten die energie geven.
Mijn collega’s proberen, net als ik, hun leerlingen zo goed mogelijk te begeleiden. Steeds wisselende maatregelen maken het op zijn zachtst gezegd uitdagend. Het gevoel grip te verliezen op je klas of individuele leerlingen is zo naar. Maar zonder de klas in te mogen lopen, soms zelfs alleen via een scherm, is lesgeven niet hetzelfde. We kunnen onze leerlingen niet meer helpen op de manieren die we gewend zijn. En het gevoel dat ons dat geeft komt mee de klas in. In het slechtste geval wordt het zichtbaar in een zekere gelatenheid of in gemopper, om de klas dan maar op afstand aan te sporen. In het beste geval laten we onze leerlingen zien dat dit virus ons ook raakt, dat we het zoeken naar nieuwe manieren van lesgeven lastig vinden, of eng. Maar dat we willen meebewegen met deze nieuwe werkelijkheid. Positief vooruit, met vertrouwen in de toekomst.
Wie weet hoe lang Covid-19 ons onderwijs nog zal blijven bepalen? Of welke variant er daarna komt? Los van dit of welk ander virus dan ook, de toekomst van onze leerlingen is onzeker. De arbeidsmarkt verandert zo snel dat een studiekeuze een sprong in het diepe is. En voor ze kunnen springen hebben leerlingen al heel wat achter de rug. De toegenomen prestatiedruk, het juk van sociale media, met z’n constante stroom aan informatie en vergelijkingsmateriaal, en de klassieke pubertwijfels ‘wie ben ik?’ en ‘wat wil ik?’ zijn bij elkaar opgeteld voor veel jongeren een heel hoge duikplank. Wat kinderen nu meer dan ooit nodig hebben, is een flexibele levenshouding. Voldoende veerkracht om alles dat op hun pad komt met vertrouwen tegemoet te treden. Maar ja, hoe ontwikkel je zoiets? En wie gaat ze daarbij helpen?
Het onderwijs bereidt voor op de toekomst. Als psychologische flexibiliteit in de huidige maatschappij een noodzakelijke vaardigheid is, moet er op school aandacht aan besteed worden. Niet pas achteraf, als iemand het al heeft opgegeven of op het punt staat om te vallen. Niet alleen in faalangstreductietrainingen, examenvreestrainingen of motivatietrajecten voor kleine groepjes speciale gevallen buiten lestijd. Maar preventief, voor alle leerlingen. Samen bespreken dat groeien niet kan zonder af en toe vallen (niet falen), om van te leren. Dat iedereen in de klas wel eens verdrietig is, of onzeker, gestrest of in de war, ongeacht wat ze op Instagram zetten. Inclusief de docent. En leren wat je dan kunt doen, en wat houvast biedt.  Het is geen overbodige luxe, en even belangrijk voor een succesvolle schoolloopbaan als voor de wereld die erop volgt. Vaardigheden op het gebied van emotieregulatie, het richten van de aandacht en doelgericht handelen komen elke dag van pas in een hectische maatschappij die veel van ons vraagt. Ze helpen leerlingen omgaan met de spanning van examens en de twijfels rondom de studiekeuze. Met concrete tips en een paar handige oefeningen leren leerlingen weerstand bieden tegen de afleidingen van buiten en tot rust komen bij zichzelf.
Dergelijke lessen, waarin aandacht voor het vergroten van de draagkracht centraal staat, hebben een belangrijk uitgangspunt. Alle kinderen gaan in hun leven tegenslag meemaken. Er zullen moeilijke dingen gebeuren, die lastige gedachten en negatieve gevoelens oproepen. De inmiddels bekende curling ouders kunnen niet alles wegpoetsen. Hoe passend scholen het onderwijs ook willen maken, voor elke leerling wringt er wel eens iets. Dus in plaats van ons te focussen op het wegnemen van de draaglast (minder toetsen, anders toetsen, extra voorzieningen, leukere lessen, bijles, enzovoort) kunnen we ook de draagkracht van onze leerlingen stimuleren. We kunnen ze leren hoe ze bewust kiezen voor wat waardevol is, zodat het ze sterker maakt. Door hier in mentorlessen tijd aan te besteden maken we duidelijk dat dit voor alle leerlingen belangrijk is. En dat het om vakoverstijgende vaardigheden gaat die structurele aandacht verdienen. Een mentor die met zijn klas over de hobbels van het leven spreekt geeft ruimte aan kwetsbaarheid. Het bespreekbaar maken van de binnenwereld is op zich al helpend, maar kan bovendien helpen leerlingen die het moeilijk hebben eerder te signaleren en in een vroeg stadium ondersteuning te bieden. Zo voorkomen we grotere problemen en bieden we onze leerlingen datgene waar deze tijd om vraagt: een stevige basis voor een spannende toekomst.

ACT2Go verzorgt trainingen aan onderwijsprofessionals om kennis te maken met Acceptance en Commitment Training (ACT), een methode om de psychologische flexibiliteit te vergroten. Bij de training hoort een lesprogramma dat direct inzetbaar is in de bovenbouw van havo/vwo en in het mbo.